جنبه فقهی

همه فقهای گذشته، بازی شطرنج را حرام دانستهاند، به جز شیخ صدوق، که بنا بر احتیاط واجب آن را حرام اعلام کردهاست.

برخی فقها، جواز بازی با شطرنج را مشروط به این میدانند که از وسیله ویژه قمار بودن خارج شود و بیشتر از آن به عنوان یک ورزش فکری استفاده گردد. از جمله کسانی که بر اساس صحت این نظریه فتوا به حلال بودن بازی با شطرنج دادهاند روحالله خمینیاست. وی در پاسخ به پرسشی فقهی این نظر را ابراز کردهاست:

پرسش: اگر شطرنج آلت قمار بودن خود را بهطور کلی از دست داده باشد و چون امروز تنها به عنوان یک ورزش فکری از آن استفاده گردد بازی با آنچه صورتی دارد؟

پاسخ خمینی: بر فرض مذکور اگر برد و باختی در بین نباشد اشکال ندارد.

خمینی در مبحث مکاسب محرمه، بازی با ابزار ویژه قمار را از جمله محرمات میداند، حتی اگر با برد و باخت نباشد. با این حال در پاسخ پرسش مذکور فتوا به عدم حرمت آن داده از آن جهت که شطرنج را در زمان حاضر ویژه قمار نمیداند.

در حدیثی از جعفر صادق به نقل از ابن ادریس در متطرقات، از این تعابیر استفاده میشود:

"فروش شطرنج حرام و خوردن از پول آن پلیدی و گرفتن آن کفر و بازی با آن شرک و سلام کردن بر بازی کننده آن گناه کبیره همراه با عذاب است و دراز کردن دست به سوی آن مانند دراز کردن دست به گوشت خنزیر است. نماز برای او نیست تا این که دستش را بشوید همان گونه که مس کننده گوشت خوک دستش را میشوید. نگاه کردن به آن مانند نگاه کردن به عورت مادر است …"[۱۵۴]